Ngày 5/9, Tổng thống Vladimir Putin gọi việc khởi động giai đoạn đầu của siêu dự án Vostok Oil là “sự kiện trọng đại” đối với Bắc Cực và nước Nga. Rosneft đã xây dựng đường ống dài 790 km cùng một cảng mới trên bán đảo Taimyr để phục vụ dự án vốn nhiều lần chậm tiến độ.
Vostok Oil đặc biệt quan trọng khi Nga cần tìm nguồn sản lượng mới để bù đắp cho các mỏ dễ khai thác hơn đang dần cạn kiệt. Tuy nhiên, phát triển một dự án khổng lồ giữa Bắc Cực trở nên khó khăn hơn khi các lệnh trừng phạt liên quan đến xung đột Ukraine ngày càng siết chặt khả năng tiếp cận vốn, thiết bị và công nghệ phương Tây.
Điều tra của Systema, đơn vị điều tra tiếng Nga thuộc RFE/RL, phối hợp với tổ chức Arctida, cho thấy Rosneft đã hình thành mạng lưới nhà cung cấp và nhà thầu rộng lớn để duy trì dự án.
Những hợp đồng hàng tỷ rúp
Một nhân vật đáng chú ý là tỷ phú ngành ống thép Dmitry Pumpyansky. Năm 2021, ông kiểm soát Sinarastroikomplekt, doanh nghiệp sau đó trở thành tổng thầu Vostok Oil và nhà cung cấp độc quyền các sản phẩm kim loại, chủ yếu là ống thép.
Quan hệ giữa Pumpyansky và Tổng giám đốc Rosneft Igor Sechin có thể truy ngược ít nhất tới năm 2009, khi doanh nhân này tham gia một ủy ban ngành kim loại do ông Sechin, khi đó là Phó thủ tướng Nga, đứng đầu.
Pumpyansky bị phương Tây trừng phạt tháng 3/2022 và sau đó rút khỏi vị trí hưởng lợi tại Sinarastroikomplekt cũng như TMK, tập đoàn từng là nhà sản xuất ống thép lớn nhất thế giới. Siêu du thuyền trị giá hàng chục triệu USD của ông sau đó bị Gibraltar thu giữ và bán đấu giá.
Dù vậy, doanh nhân này vẫn xuất hiện trong các cuộc gặp với ông Putin và năm 2024 tham gia ban giám sát Liên đoàn Bóng chuyền toàn Nga, tổ chức có mối liên hệ với nhiều nhân vật cấp cao.
Một doanh nghiệp khác tham gia chuỗi cung ứng Vostok Oil là Taimyr Invest. Đầu năm nay, “ông chủ” Taimyr – Marat Kabayev mua 25% cổ phần công ty này.
Taimyr Invest hoạt động trong lĩnh vực logistics tại các cơ sở của Rosneft. Tài liệu tài chính mà nhóm điều tra tiếp cận cho thấy công ty nhận chưa đến 200 triệu rúp (2,4 triệu USD) trực tiếp từ Vostok Oil trong giai đoạn 2024-2026.
Con số này chỉ chiếm phần nhỏ trong doanh thu hàng chục tỷ rúp mỗi năm của doanh nghiệp. Hồ sơ tòa án cho thấy Sinarastroikomplekt cũng là một khách hàng quan trọng của Taimyr Invest.
Những năm gần đây, Taimyr Invest đã vận hành thành một nhóm doanh nghiệp sở hữu hoạt động vận tải hàng hóa, logistics và cả nhà máy sản xuất đường ống.
Thách thức lớn khác với Vostok Oil là công nghệ.
Trước năm 2022, Baker Hughes, Halliburton, Schlumberger và Weatherford cung cấp thiết bị, chuyên môn cùng nhiều dịch vụ cần thiết cho ngành dầu khí Nga.
Vai trò này càng quan trọng tại Bắc Cực, nơi điều kiện khắc nghiệt khiến xây dựng và khoan dầu phức tạp hơn nhiều khu vực thông thường.
Các biện pháp trừng phạt sau năm 2014 ban đầu tác động hạn chế đến Vostok Oil do chủ yếu nhắm vào công nghệ khoan ngoài khơi Bắc Cực và nước sâu, trong khi dự án nằm trên đất liền.
Tình hình thay đổi sau tháng 2/2022. Baker Hughes bán hoạt động kinh doanh tại Nga cho đội ngũ quản lý địa phương, sau đó tài sản được chuyển sang OFS Technologies.
Tài liệu điều tra cho thấy OFS Technologies vẫn nhập thiết bị Mỹ và châu Âu trong giai đoạn 2023-2024, nhưng nhóm điều tra không tìm thấy bằng chứng về thiết bị liên quan Baker Hughes được nhập sau khi lệnh trừng phạt được thắt chặt đầu năm 2025.
Baker Hughes khẳng định không kiểm soát OFS Technologies, không nhận lợi ích kinh tế từ các hợp đồng của công ty này với Rosneft hoặc Vostok Oil và không cung cấp thiết bị, công nghệ hay dịch vụ vi phạm lệnh trừng phạt.
Halliburton cũng rời Nga và chuyển hoạt động cho ban quản lý địa phương. Công ty kế nhiệm Burservis sau đó nhận các hợp đồng với Vostok Oil trị giá hơn 8 tỷ rúp (95 triệu USD) từ cuối năm 2023 đến mùa xuân năm nay.
Weatherford và SLB, tên mới của Schlumberger, thông báo ngừng một số hoạt động đầu tư, cung cấp công nghệ và thiết bị mới sau năm 2022. Tuy nhiên, cuộc điều tra cho thấy các đơn vị có liên hệ với hai tập đoàn vẫn duy trì hoạt động nhất định tại Nga.
Công ty con của Weatherford tại Nga được ghi nhận nhận 3 khoản thanh toán tổng cộng 58 triệu rúp (688.000 USD), liên quan đến một giếng dầu từ tháng 5/2022 đến tháng 2/2023.
Với SLB, phân tích dữ liệu hải quan cho thấy các đơn vị liên quan tại Nga nhập hơn 5,7 tỷ rúp thiết bị công nghệ cao từ tháng 1/2024 đến năm 2025. Phần lớn hàng hóa được sản xuất tại Trung Quốc hoặc Ấn Độ.
Một doanh nghiệp dịch vụ dầu khí khác là Bashneftegeofizika đã nhận gần 13 tỷ rúp (154 triệu USD) từ Vostok Oil trong giai đoạn 2021-2025. Hồ sơ tài chính và tòa án cho thấy một công ty có liên hệ với SLB tại Hà Lan sở hữu hơn 20% doanh nghiệp này.
Tháng 1/2025, Mỹ đưa đơn vị vận hành Vostok Oil có liên hệ với Rosneft vào danh sách trừng phạt. Washington sau đó tiếp tục cấm các công ty Mỹ cung cấp dịch vụ dầu khí tại Nga, khiến con đường tiếp cận công nghệ phương Tây ngày càng hẹp.
Theo Oilprice
