Theo Reuters, cuối tháng 11/2024, Trung Quốc thông báo hoàn thành vành đai thực vật bao quanh sa mạc Taklamakan ở Khu tự trị Tân Cương, tây bắc nước này.
People’s Daily cho biết khoảng trống cuối cùng dài 100 mét ở rìa phía nam sa mạc đã được phủ xanh, đánh dấu việc khép kín một vành đai dài khoảng 3.000 km.
Đây là kết quả của chiến dịch bắt đầu từ năm 1978, nằm trong Chương trình Rừng phòng hộ Tam Bắc, thường được gọi bằng cái tên “Vạn Lý Trường Thành xanh”.
Vành đai quanh Taklamakan là một phần trong đó. Một số thống kê ước tính khoảng 66 tỷ cây đã được trồng trong chương trình này, nhằm tạo các vành đai phòng hộ trước sự mở rộng của những vùng sa mạc ở miền bắc Trung Quốc.
Khác với Vạn Lý Trường Thành bằng gạch đá, “bức tường” này được hình thành từ cây cối, bụi rậm và các khu vực thảm thực vật được phục hồi. Mục tiêu là tạo hàng rào sinh thái nhằm cố định cát, hạn chế tác động của gió mạnh và ngăn sa mạc tiếp tục mở rộng vào những khu dân cư, đồng ruộng và cơ sở hạ tầng xung quanh.
Taklamakan nằm trong lòng chảo Tarim, là sa mạc lớn nhất Trung Quốc và một trong những biển cát lớn nhất thế giới. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt khiến việc tạo ra một vành đai cây xanh liên tục quanh khu vực này trở thành thử thách kéo dài nhiều thập kỷ.
Các nhà nghiên cứu và kỹ sư Trung Quốc đã phải thử nghiệm nhiều loại cây, bụi và thực vật khác nhau để tìm ra những giống có khả năng chịu hạn, chịu mặn và tồn tại trong điều kiện nhiệt độ khắc nghiệt.
Việc lựa chọn cây đặc biệt quan trọng bởi trồng được cây không đồng nghĩa với việc chúng có thể sống lâu dài. Tại những vùng khô hạn như Tân Cương, lượng mưa thấp, độ ẩm nhỏ, đất nhiễm mặn và nguồn nước hạn chế đều có thể khiến cây non chết hàng loạt.
Vành đai quanh Taklamakan chỉ là một phần trong chương trình chống sa mạc hóa lớn hơn nhiều của Trung Quốc. Theo Reuters, hơn 30 triệu ha cây đã được trồng kể từ khi chương trình Tam Bắc bắt đầu.
Song song với chiến dịch này, tỷ lệ che phủ rừng trên toàn Trung Quốc đã tăng mạnh, từ khoảng 10% năm 1949 lên hơn 25%. Riêng tại Tân Cương, People’s Daily cho biết tỷ lệ che phủ rừng tăng từ khoảng 1% lên 5% trong bốn thập kỷ.
Những con số cho thấy quy mô của chiến dịch phủ xanh, nhưng cũng đặt ra một bài toán khác: làm thế nào duy trì khối lượng thực vật khổng lồ tại khu vực vốn thiếu nước.
Dù vành đai Taklamakan đã được khép kín, dự án vẫn nhận những ý kiến hoài nghi về hiệu quả lâu dài.
Theo Reuters, các nhà phê bình chỉ ra rằng tỷ lệ cây sống trong một số chương trình trồng rừng quy mô lớn của Trung Quốc từng ở mức thấp. Trong môi trường khô hạn, một khu vực có thể được phủ cây trong thời gian ngắn nhưng thảm thực vật khó duy trì nếu thiếu nước hoặc lựa chọn loài không phù hợp.
Điều này đồng nghĩa việc hoàn thành 3.000 km vành đai không phải điểm kết thúc. Cây chết phải được thay thế, những khu vực suy thoái cần phục hồi và nguồn nước phải được quản lý liên tục để “bức tường xanh” duy trì chức năng.
Khả năng hạn chế bão cát cũng là vấn đề gây tranh luận. Bắc Kinh vẫn thường xuyên hứng chịu các đợt bụi và bão cát vào mùa xuân dù Trung Quốc đã trồng cây trong nhiều thập kỷ.
Nguyên nhân là bụi tràn vào các đô thị lớn không xuất phát từ riêng Taklamakan. Hiện tượng này liên quan đến nhiều yếu tố như đất khô, gió mùa, hoàn lưu khí quyển và tình trạng suy thoái đất tại nhiều khu vực khác nhau.
Các số liệu chính thức cũng cho thấy quy mô của bài toán. Khoảng 26,8% lãnh thổ Trung Quốc vẫn được xếp vào nhóm đất sa mạc hóa, chỉ giảm nhẹ so với 27,2% khoảng một thập kỷ trước.
Vì vậy, vành đai cây có thể giúp cố định cát tại một số khu vực, bảo vệ đất nông nghiệp và giảm lượng cát bị gió cuốn ở phạm vi địa phương, nhưng khó trở thành giải pháp duy nhất cho mọi trận bão bụi của Trung Quốc.
Sau khi mắt xích cuối cùng của vành đai được hoàn thành, Bắc Kinh cho biết chiến dịch phủ xanh Taklamakan vẫn sẽ tiếp tục.
Zhu Lidong, một quan chức lâm nghiệp Tân Cương, cho biết chính quyền sẽ tiếp tục trồng cây và các loại thực vật dọc rìa sa mạc nhằm giữ tình trạng sa mạc hóa trong tầm kiểm soát.
Một trong những kế hoạch đáng chú ý là phục hồi các khu rừng dương ở phía bắc Taklamakan bằng cách chuyển hướng một phần nước lũ. Ở rìa phía tây, Trung Quốc dự kiến tiếp tục xây dựng mạng lưới rừng phòng hộ nhằm bảo vệ đất nông nghiệp và các vườn cây ăn quả trước cát lấn.
Cách tiếp cận này cho thấy yếu tố quyết định đối với giai đoạn tiếp theo không đơn thuần là số cây được trồng, mà còn là nguồn nước và khả năng duy trì hệ sinh thái lâu dài.
Sau 46 năm, việc nối liền khoảng 3.000 km thảm thực vật quanh sa mạc lớn nhất Trung Quốc mang ý nghĩa biểu tượng đối với cuộc chiến chống sa mạc hóa của nước này. Tuy nhiên, trong môi trường khô hạn, hoàn thành một vành đai cây xanh và giữ cho nó tồn tại là hai bài toán khác nhau.
Tổng hợp
