Suốt gần 40 năm qua, muốn tìm nơi phản ánh rõ nhất sức mạnh của kinh tế Trung Quốc, giới đầu tư thường nhìn về phía nam, tới Quảng Đông. Song, những số liệu mới nhất cho thấy vị trí trung tâm này đang bị thách thức mạnh mẽ.
Trong quý I năm nay, GDP tỉnh Giang Tô tăng 5,4% so với cùng kỳ, đạt 3.450 tỷ nhân dân tệ. Quảng Đông tăng 4,6%, lên 3.490 tỷ nhân dân tệ. Chênh lệch giữa hai tỉnh chỉ còn khoảng 40 tỷ nhân dân tệ, tương đương 5,85 tỷ USD. Ở quy mô 2 nền kinh tế hơn 2.000 tỷ USD, khoảng cách này gần như không đáng kể.
Giang Tô và Quảng Đông cộng lại đóng góp hơn 20% GDP Trung Quốc. Quy mô kinh tế của mỗi tỉnh hiện tương đương những thành viên G7 như Italy và Canada.
Thậm chí, nếu được coi như các nền kinh tế độc lập, cả 2 đều tiến gần nhóm 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Quy mô khổng lồ của 2 “Cỗ máy”
So sánh với các nước G7 – Đơn vị: Nghìn tỷ USD
Quảng Đông từ biểu tượng cải cách
đến nguy cơ mất ngôi
Quảng Đông từng là nơi hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng cải cách mà Chủ tịch Đặng Tiểu Bình khởi xướng cuối thập niên 1970.
Vị trí sát Hong Kong và Macao giúp tỉnh này hút vốn, công nghệ, đơn hàng và doanh nghiệp nước ngoài. Các thành phố thuộc châu thổ Châu Giang nhanh chóng trở thành những công xưởng lớn của thế giới.
2 thập kỷ trước, Quảng Đông đứng đầu Trung Quốc về GDP bình quân đầu người cấp tỉnh. Có tới 9 thành phố của tỉnh nằm trong top 25 cả nước về chỉ tiêu này, nhưng ngày nay chỉ còn 3.
Sự sụt giảm thứ hạng của các biểu tượng:
-
Thâm Quyến (từng đứng đầu toàn quốc năm 2005)
Rơi xuống thứ 6 -
Quảng Châu
Từ thứ 8 xuống 22 -
Chu Hải
Từ thứ 3 xuống 16
Một phần lợi thế lịch sử của Quảng Đông cũng dần suy yếu. Hong Kong không còn đóng vai trò áp đảo như trước trong việc cung cấp vốn, công nghệ và kết nối quốc tế cho đại lục.
Quảng Đông vẫn sở hữu những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu như Huawei, Tencent hay BYD. Đây là những nền tảng quan trọng giúp tỉnh duy trì sức cạnh tranh trong các lĩnh vực viễn thông, phần mềm, xe điện và pin.
Tuy nhiên, ở những ngành công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, robot, bán dẫn, dược sinh học và công nghệ sâu, hệ sinh thái khởi nghiệp nổi bật nhất đang dần hình thành ở những nơi khác.
Một hạn chế khác ít được chú ý hơn là giáo dục đại học. Quảng Đông chưa có trường nào thường xuyên xuất hiện trong nhóm 10 đại học hàng đầu Trung Quốc, trong khi vùng châu thổ Trường Giang tập trung nhiều cơ sở nghiên cứu mạnh.
Quan trọng hơn, những trụ cột truyền thống của Quảng Đông đang chịu sức ép cùng lúc từ nhiều phía. Khủng hoảng bất động sản tác động đặc biệt mạnh tới tỉnh này, nơi đặt trụ sở của Evergrande, từng là tập đoàn phát triển địa ốc nợ nhiều nhất thế giới.
Bất động sản suy yếu kéo theo nhu cầu đồ nội thất, vật liệu xây dựng, thiết bị gia dụng và hàng loạt sản phẩm tiêu dùng khác giảm xuống.
Phật Sơn là ví dụ rõ nhất. Thành phố này từng nổi tiếng với các cụm sản xuất đồ nội thất, gốm sứ và thiết bị gia đình, nhưng tăng trưởng năm 2025 chỉ còn 0,2%.
Các nhà máy vừa chịu tác động từ khủng hoảng bất động sản trong nước, vừa đối diện hàng rào thuế quan của Mỹ đối với nhóm hàng xuất khẩu giá trị gia tăng thấp.
Hệ quả đã xuất hiện trên thị trường lao động. Một số lao động nhập cư về quê dịp Tết Nguyên đán không quay lại vì việc làm cũ biến mất. Tại những trung tâm nội thất từng đông đúc, nhiều tầng bán hàng trở nên thưa vắng.
Sự suy yếu còn lan sang lĩnh vực tiêu dùng. Năm ngoái, lần đầu tiên Quảng Đông mất vị trí thị trường tiêu dùng lớn nhất Trung Quốc vào tay Giang Tô.
Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 của cư dân Quảng Đông đạt khoảng 63.900 nhân dân tệ, thấp hơn mức 68.900 nhân dân tệ của Giang Tô.
Mô hình dựa nhiều vào xuất khẩu cũng khiến Quảng Đông nhạy cảm hơn trước các cú sốc bên ngoài, từ chiến tranh thương mại, thuế quan đến suy giảm nhu cầu toàn cầu.
Kình địch… tăng tốc
Trong khi Quảng Đông chật vật với những động lực tăng trưởng cũ, Giang Tô đang nổi lên nhờ một cấu trúc công nghiệp đa dạng hơn và tập trung ngày càng mạnh vào công nghệ.
GDP tỉnh này năm 2025 tăng 5,3%, đạt 14.230 tỷ nhân dân tệ. Quảng Đông đạt 14.580 tỷ nhân dân tệ nhưng tăng chưa tới 4%. Khoảng cách GDP hàng năm giữa 2 tỉnh đã thu hẹp từ khoảng 800 tỷ nhân dân tệ năm 2020 xuống chỉ còn 340 tỷ nhân dân tệ năm ngoái.
Nếu tốc độ tăng trưởng trung bình của 1 thập kỷ gần đây tiếp tục, một phân tích của Trường Kinh doanh HSBC thuộc Đại học Bắc Kinh cho rằng Giang Tô có thể vượt Quảng Đông trong khoảng 3-4 năm.
Nếu xu hướng của 1 đến 3 năm gần đây được duy trì, cuộc đổi ngôi thậm chí có thể xảy ra trong chưa đầy 2 năm.
Sự Bứt Tốc Ngoạn Mục
Chênh lệch GDP giữa Quảng Đông và Giang Tô ngày càng thu hẹp (Tỷ Nhân dân tệ)
Giang Tô hiện là một trong trung tâm lớn nhất Trung Quốc về dược sinh học, điện mặt trời, mạch tích hợp và robot. Các ngành này không chỉ có quy mô lớn mà còn duy trì tốc độ tăng trưởng cao.
Tô Châu là một trong những cụm công nghiệp công nghệ cao có vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất Trung Quốc, với Khu công nghiệp Tô Châu do Trung Quốc và Singapore hợp tác phát triển là biểu tượng nổi bật.
Các doanh nghiệp tư nhân tại đây cũng dần rời khỏi mô hình sản xuất giá rẻ để tiến lên những mắt xích có giá trị cao hơn.
Sự dịch chuyển này không chỉ diễn ra ở Giang Tô mà còn lan rộng toàn vùng châu thổ Trường Giang.
Chiết Giang, với Hàng Châu làm trung tâm, nổi lên mạnh mẽ trong trí tuệ nhân tạo và robot. Các doanh nghiệp như DeepSeek và Unitree phát triển trong hệ sinh thái công nghệ được hình thành quanh Alibaba.
Sự thay đổi được thể hiện rõ trong thứ hạng thu nhập và GDP bình quân đầu người. Giang Tô hiện đứng đầu các tỉnh Trung Quốc về GDP bình quân đầu người, Chiết Giang lên thứ 3, trong khi Quảng Đông tụt xuống thứ 4.
Ở cấp thành phố, Tô Châu từ vị trí 25 cách đây 20 năm đã lên thứ bảy. Vô Tích từ thứ 11 lên thứ năm, còn Nam Kinh từ thứ 31 lên thứ 11. Hiện Giang Tô có 7 thành phố nằm trong nhóm 25 thành phố dẫn đầu cả nước về GDP bình quân đầu người, Chiết Giang có 4.
Chính những thay đổi này khiến vùng châu thổ Trường Giang được đặt vào vị trí trung tâm trong kế hoạch phát triển 5 năm mới, đặc biệt đối với các ngành công nghiệp chiến lược.
Không phải ở đâu cũng thuận lợi
Tuy nhiên, cuộc đổi ngôi giữa Quảng Đông và Giang Tô mới chỉ phản ánh một phần của bức tranh.
Trong quý I/2026, 16 trong số 31 tỉnh, thành phố và khu tự trị ở Trung Quốc đại lục tăng trưởng thấp hơn mức bình quân toàn quốc 5%. 1 năm trước chỉ có 10 địa phương rơi vào nhóm này.
Diễn biến này cho thấy Trung Quốc ngày càng giống một nền kinh tế “đa tốc độ”.
Một số thành phố công nghệ tiếp tục thu hút nhân tài, vốn đầu tư và doanh nghiệp mới, trong khi các trung tâm công nghiệp truyền thống phải tìm kiếm động lực thay thế.
Một yếu tố khác cần tính tới khi đọc dữ liệu tăng trưởng địa phương là chiến dịch siết tình trạng làm đẹp số liệu.
Trong nhiều thập kỷ, các quan chức địa phương Trung Quốc bị cáo buộc phóng đại thành tích kinh tế để phục vụ mục tiêu thăng tiến. Tổng GDP do các tỉnh công bố vì thế thường xuyên cao hơn GDP toàn quốc do cơ quan thống kê trung ương tính toán.
Năm 2025, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc xử lý một số địa phương liên quan tới sai phạm thống kê. Đầu năm nay, Chủ tịch Tập Cận Bình yêu cầu xem xét lại tiêu chí đánh giá cán bộ địa phương. Sau đó, Bắc Kinh triển khai chiến dịch nội bộ kéo dài 5 tháng nhằm hạn chế văn hóa chính trị quá chú trọng vào chỉ tiêu và tốc độ tăng trưởng.
Song, hướng thay đổi lớn vẫn khó phủ nhận. Bắc Kinh đã hạ mục tiêu tăng trưởng cả nước xuống khoảng 4,5-5%, lần đầu đặt mục tiêu dưới 5% sau hơn 3 thập kỷ.
Trong bối cảnh bất động sản thu hẹp, nợ chính quyền địa phương cao và nhiều cụm công nghiệp truyền thống phải tái cấu trúc, câu hỏi lớn không còn chỉ là Trung Quốc tăng trưởng bao nhiêu, mà là khu vực nào và ngành nào sẽ tạo ra phần tăng trưởng đó.
Quảng Đông chưa mất đi sức mạnh. Huawei, Tencent, BYD cùng hệ sinh thái sản xuất khổng lồ vẫn tạo cho tỉnh một nền tảng hiếm địa phương nào có được. Chính quyền tỉnh cũng đặt mục tiêu tăng trưởng năm nay trong khoảng 4,5-5%, cho thấy quá trình tái cấu trúc vẫn đang diễn ra.
Nhưng Giang Tô đặt mục tiêu khoảng 5% và đang tiến gần hơn bao giờ hết tới vị trí số 1.
Nếu cuộc đổi ngôi xảy ra, đây sẽ không chỉ là việc một tỉnh vượt tỉnh khác trên bảng xếp hạng GDP. Nó sẽ đánh dấu sự thay đổi biểu tượng của kinh tế Trung Quốc, từ mô hình dựa mạnh vào xuất khẩu, bất động sản và các công xưởng ven biển phía nam sang một cấu trúc ngày càng dựa vào công nghệ cao, sản xuất tiên tiến và các cụm đô thị thuộc châu thổ Trường Giang.
