Theo dữ liệu theo dõi tàu chở dầu, lượng dầu thô xuất khẩu trung bình trong 4 tuần tính đến ngày 14/6 đạt khoảng 3,83 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ đầu năm và gần như không thay đổi so với tuần trước đó. Tính từ đầu năm, mức trung bình 3,49 triệu thùng/ngày cũng vượt xa tất cả các năm kể từ khi xung đột Ukraine bùng phát vào năm 2022.
Động lực chính của làn sóng xuất khẩu này đến từ các cuộc tấn công ngày càng dày đặc của Ukraine vào hạ tầng năng lượng Nga. Chỉ riêng trong tháng này, ít nhất 6 nhà máy lọc dầu đã bị nhắm mục tiêu, bao gồm các cơ sở tại Tatarstan, cách Moscow hơn 800 km, và một nhà máy lọc dầu ngay tại thủ đô.
Việc các nhà máy lọc dầu bị gián đoạn hoạt động khiến lượng dầu thô không thể chế biến trong nước tăng lên đáng kể. Theo giới phân tích, phần dầu “dư thừa” này buộc phải tìm đường ra thị trường quốc tế, góp phần đẩy khối lượng xuất khẩu lên mức cao bất thường.
Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ sản lượng khai thác dầu của Nga lại đang suy giảm. Dữ liệu OPEC cho thấy sản lượng dầu thô của Nga trong tháng 5 chỉ đạt khoảng 9,01 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất trong vòng một năm và thấp hơn tới 690.000 thùng/ngày so với hạn ngạch đã cam kết.
Trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn do xung đột liên quan Iran và việc eo biển Hormuz bị đóng cửa một phần, Nga đã nhanh chóng tận dụng cơ hội để mở rộng thị phần. Việc khoảng 15 triệu thùng dầu/ngày từ vùng Vịnh bị gián đoạn đã khiến các nhà máy lọc dầu trên thế giới phải tìm kiếm nguồn thay thế, trong đó dầu Nga trở thành lựa chọn quan trọng.
Đặc biệt, việc Mỹ tạm thời nới lỏng một số biện pháp trừng phạt đối với dầu Nga đã tạo điều kiện cho các nước như Ấn Độ tăng mạnh nhập khẩu. Lượng dầu Nga xuất sang thị trường châu Á vì vậy duy trì ở mức cao, dù có biến động ngắn hạn.
Song, “cơn gió thuận” này có thể không kéo dài. Thông tin về một thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Mỹ và Iran, dự kiến mở lại eo biển Hormuz, đã khiến giá dầu toàn cầu giảm mạnh trong những ngày gần đây. Điều này kéo theo giá dầu xuất khẩu của Nga đi xuống, làm giảm giá trị kim ngạch dù sản lượng xuất khẩu vẫn cao.
Song song với đó, các nước châu Âu đang gia tăng sức ép lên “đội tàu bóng tối”. Anh mới đây đã lần đầu tiên triển khai lực lượng lên kiểm tra một tàu bị trừng phạt tại eo biển Manche, trong khi Pháp cũng đã tiến hành nhiều vụ bắt giữ tương tự.
Động thái này khiến nhiều tàu chở dầu Nga phải thay đổi lộ trình, tránh đi qua các vùng biển bị kiểm soát chặt chẽ và lựa chọn hành trình vòng qua phía bắc nước Anh. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn khiến chuỗi cung ứng trở nên phức tạp hơn.
Một xu hướng đáng chú ý là lượng dầu Nga đang “lênh đênh” trên biển ngày càng lớn. Tổng lượng dầu trên các tàu hiện duy trì trên 120 triệu thùng, tăng khoảng 25% so với giữa tháng 4. Phần lớn số dầu này đang trong quá trình vận chuyển, thay vì neo đậu chờ bán như trước.
Đặc biệt, có tới khoảng 1,6 triệu thùng/ngày đang được vận chuyển mà chưa xác định điểm đến cuối cùng. Nhiều tàu chỉ hiển thị các điểm trung chuyển như kênh đào Suez hoặc Port Said, trong khi một số khác hoàn toàn không công bố đích đến.
